Stacja Polarna UMK na Spitsbergenie w Arktyce

Nazwa stacji i jej adres:

Stacja Polarna UMK
Kaffioyra, NW Spitsbergen (Norwegia)

tel. i fax.: +48 056 611 26 09
email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi.
informacja na stronie internetowej:
www.stacja.arktyka.com
(webmaster: Ireneusz Sobota)

 

Kontakt:

Uniwersytet Mikołaja Kopernika
Wydział Nauk o Ziemi UMK
Katedra Hydrologii i Gospodarki Wodnej
ul. Lwowska 1, 87-100 Toruń
tel. (0-56) 611 26 09
dr Ireneusz Sobota
email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi.

 

Dojazd

- Przelot do osady Longyearbyen na Spitsbergenie (około 12 godzin), następnie jednostką pływającą do stacji (około 20 - 25 godzin).
- Przejazd przez Skandynawię (około 3-4 dni), przelot do Longyearbyen (około 2-3 godzin), następnie jednostką pływającą do stacji (około 20 - 25 godzin).

 

Położenie stacji i charakterystyka obszaru

Stacja Polarna UMK usytuowana jest w zachodniej części Ziemi Oskara II (Oscar II Land), w północnej części nadmorskiej niziny Kaffioyra na Spitsbergenie, graniczącej od zachodu z Forlandsundet. Zlokalizowano ją w rejonie Heggodden, około 150 metrów od brzegu morskiego, u podstawy moren czołowych Lodowca Aavatsmark (Aavatsmarkbreen).
O wyborze tego miejsca zadecydowało kilka przyczyn. Najważniejsze z nich to duża różnorodność środowiska oraz niewielkie oddalenie od lodowców będących głównym obiektem badań. W bezpośrednim sąsiedztwie Stacji znajduje się głęboka Zatoka Hornbaek. Daje ona doskonałe schronienie statkom oraz stwarza możliwości bezpiecznego wyładunku i załadunku ekspedycji w czasie sztormowej pogody. Cieśnina Forland już od połowy czerwca wolna jest od lodu. W czasie sezonu letniego pak lodowy nie stwarza najmniejszych problemów nawigacyjnych. Małe jeziorka morenowe zapewniają odpowiednią ilość słodkiej wody podczas lata polarnego. Atrakcyjność położenia stacji podnosi stosunkowo bliskie sąsiedztwo Ny Alesundu, osady będącej dużym międzynarodowym centrum badawczym (cieśniną Forland prowadzi trasa niewielkich statków kursujących pomiędzy Longyearbyen i Ny Alesundem), a także to, że znajduje się ona poza granicami parków i rezerwatów. Pozwala to na stosunkowo dużą swobodę w poruszaniu się i prowadzeniu badań.
Rejon Kaffioyry wraz przyległymi lodowcami Aavatsmarka (75 km2) i Dahla (132 km2) oraz sześcioma lodowcami spływającymi w jej kierunku (28 km2) zajmuje powierzchnię około 310 km2. Stanowi to zaledwie 12% powierzchni Ziemi Oskara II. Pasma górskie, lodowce dolinne i ich strefy marginalne wraz z nadmorską niziną Kaffioyry mają powierzchnię 103 km2

 

Informacje ogólne

Stacja Polarna Uniwersytetu Mikołaja Kopernika została założona w północno-zachodniej części Spitsbergenu w 1975 roku. W oparciu o stację pracowało do tej pory 37 ekspedycji wiosennych i letnich. Pierwsza polska ekspedycja pracowała w tym rejonie w 1938 roku. O wyborze tego miejsca jej lokalizacji zadecydowało kilka przyczyn. Najważniejsze z nich to duża różnorodność środowiska oraz niewielkie oddalenie od lodowców będących głównym obiektem badań. W bezpośrednim sąsiedztwie Stacji znajduje się głęboka Zatoka Hornbaek. Daje ona doskonałe schronienie statkom oraz stwarza możliwości bezpiecznego wyładunku i załadunku ekspedycji w czasie sztormowej pogody. Cieśnina Forland (Forlandsundet) już od połowy czerwca wolna jest od lodu. W czasie sezonu letniego pak lodowy nie stwarza najmniejszych problemów nawigacyjnych. Małe jeziorka morenowe zapewniają odpowiednią ilość słodkiej wody podczas lata polarnego. Wybrzeże morskie obfituje w dużą ilość drewna dryftowego. Uczestnicy wypraw polarnych do Stacji opublikowali około 300 prac z zakresu: glacjologii, hydrologii, klimatologii, geomorfologii, gleboznawstwa i botaniki. Badaniami objęto prawie wszystkie komponenty środowiska geograficznego. W programach naukowych największy nacisk położono na badania w zakresie glacjologii, geomorfologii glacjalnej, wieloletniej zmarzliny i procesów peryglacjalnych oraz badania klimatologiczne i botaniczne. W programach naukowych ostatnich wypraw (od 1995 roku) największy nacisk położono na badania glacjologiczne, badania wieloletniej zmarzliny - sezonowego odmarzania różnych rodzajów gruntu oraz obserwacje meteorologiczne. Lodowce są dominującym elementem rejonu Kaffioyry. Od XIX wieku powierzchnia tych lodowców uległa zmniejszeniu o około 30%. Określenie przebiegu i przyczyn zmian zasięgu lodowców jest aktualnie jednym z głównych problemów badawczych. Osiągnąć to można przez badania bilansu masy lodowców. Aktualnie badaniami bilansu masy objęto cztery lodowce: Waldemara, Ireny, Elizy i Aavatsmarka. Prowadzone są zarówno badania związane z bilansem letnim (ablacja lodowców, odpływ z lodowców), jak i zimowej akumulacji śniegu. Szczegółowymi planami badawczymi objęto też dwa duże lodowce kończące się w morzu: Aavatsmarka na północy i Dahla na południu Kaffioyry. Aktualnie prowadzone są szczegółowe badania nad subakwalną rzeźbą glacjalną zatok rejonu Forlandsundet. Rozpoczęto również szczegółowe badania termiki lodowców. Z aktualnymi wynikami prowadzonych badań zapoznać się można też na stronie internetowej stacji (www.stacja.arktyka.com) oraz w wydawnictwach World Glaciological Monitoring Service (WGMS-IAHS) oraz na stronie internetowej Circumpolar Active Layer Monitoring (CALM-IPA). W oparciu o Stację Polarną UMK powstał cały szereg prac i rozpraw naukowych z zakresu większości dziedzin nauk o Ziemi
[Budynek Stacji - foto]

 

Kierownik
dr Ireneusz Sobota

 

Pracownicy
- Stacja pracuje podczas ekspedycji

 

Budynek stacji - część noclegowa
- 16 miejsc noclegowych: 1 pokój 7-osobowy, 1 pokój 2-osobowy, 2 pokoje 3-osobowe, 1 pokój 1-osobowy,.
- Kuchnia z jadalnią z wyposażeniem (piec, kuchenka gazowa, naczynia, sztućce).
- 2 magazyny na sprzęt naukowy.
- garaż,
- 1 warsztat.
- Łaźnia

 

Budynek stacji - część naukowo-dydaktyczna
- Laboratorium badawcze (około 6 miejsc).
- Biblioteka podręczna i zbiór map.
- Pokój naukowy

 

Bezpośrednie otoczenie budynku

Teren otwarty

 

Instalacje terenowe

- Stacja meteorologiczna wyposażona w przyrządy pomiarowe na poziomie posterunku meteorologicznego. Badania prowadzone od 1975 roku.
- Automatyczna stacja meteorologiczna, pomiary rejestrowane w dowolnym interwale czasowym.
- Limnigrafy na obserwowanych ciekach. Pomiary stanów wody, natężenia przepływu i wybranych cech fizyczno-chemicznych wody prowadzone są od 1975 roku.
- Sieć tyczek ablacyjnych na lodowcach.
- Urządzenia do stałej rejestracji temperatury lodowców

 

Sprzęt terenowy na wyposażeniu stacji

Przyrządy do pomiaru ablacji lodowcowej i miąższości pokrywy śniegu. Przyrządy geodezyjne, odbiorniki GPS. Młynki hydrometryczne, mierniki przewodności elektrycznej, pehametry, termometry. Świdry do lodu, łopaty, saperki. Łodzie pontonowe z silnikami

 

Kursy akademickie prowadzone na Stacji

- Badania bilansu masy lodowców.
- Hydrologia lodowców,
- Badania tematyczne dla studentów w celu przygotowywania prac magisterskich z zakresu glacjologii, meteorologii i geomorfologii.

 

Informacje dodatkowe

Stacja działa od 3 do 4 miesięcy w roku, posiada niezbędne zaplecze techniczne, agregaty prądotwórcze, fotoogniwa, automatyczne stacje meteorologiczne, łodzie motorowe i skutery śnieżne. Ważniejsze urządzenia pomiarowe to: stacja meteorologiczna wyposażona w przyrządy pomiarowe na poziomie posterunku meteorologicznego, badania prowadzone od 1975 roku; automatyczne stacje meteorologiczne, pomiary rejestrowane w dowolnym interwale czasowym; limnigrafy i loggery na obserwowanych ciekach, pomiary stanów wody, natężenia przepływu i wybranych cech fizyczno-chemicznych wody prowadzone są od 1975 roku; sieć tyczek ablacyjnych na lodowcach; świdry do wierceń w lodzie; loggery temperatury gruntu; loggery temperatury lodu i inne. Posiada również specjalistyczny sprzęt zwiększający bezpieczeństwo w Stacji, jak również w czasie prowadzonych badań terenowych. Stacja jest często odwiedzana przez naukowców z całego świata. W oparciu o Stację Polarną UMK prowadzona jest większość polskich badań polarnych obszaru północno-zachodniego Spitsbergenu. Istnieje również możliwość funkcjonowania i pracy Stacji w ciągu całego roku. Ma to istotne znaczenie w prowadzeniu badań wymagających systematycznych pomiarów w czasie. Pozwala to zwiększać zakres tematyczny prowadzonych badań naukowych, jak również liczbę uczestników wypraw. Wykonywanie większej ilości analiz bezpośrednio w miejscu pomiaru w istotny sposób zmniejszy koszty prowadzonych badań

 

Wybrane publikacje

Grześ M., Król M., Sobota I. 2009, Submarine evidence of the Aavatsmark and Dahl Glaciers fluctuations in the Kaffiora region, NW Spitsbergen. Polish Polar Research. 30(2): 143-160.
Grześ M., Sobota I., 2000, Winter snow accumulation and winter outflow from the Waldemar Glacier (NW Spitsbergen) between 1996 and 1998. Pol. Polar Res., Warszawa, 21(1), 19-32.
Lankauf K. R., 2002, Recesja lodowców rejonu Kaffioyry (Ziemi Oskara II-Spitsbergen) w XX wieku, Prace Geograficzne IG i PZ PAN, Warszawa.
Niewiarowski W., Pazdur M.F., Sinkiewicz M., 1987, Glacial and marine episodes in Kaffioyra, North-Western Spitsbergen during the Weichselian (Vistulian) and the Holocene, Pol. Plar Res., 14, 3, Warszawa.
Przybylak R., 1996, Zmienność temperatury powietrza i opadów atmosferycznych w okresie obserwacji instrumentalnych w Arktyce, wyd. UMK, Toruń.
Sobota I., 2000, Ablation and discharge of the Waldemar Glacier, north-western Spitsbergen, in summer 1998. Polish Polar Research, Warszawa, 21(1), 3-18.
Sobota I., 2007. Selected methods in mass balance estimation of Waldemar Glacier, Spitsbergen. Polish Polar Research, 28(4): 249-268.
Sobota I., 2009. The near-surface ice thermal structure of the Waldemarbreen, Svalbard. Polish Polar Research. 30(4): 317-338.
Sobota I., 2011. Snow accumulation, melt, mass loss, and the near-surface ice temperature structure of Irenebreen, Svalbard. Polar Science, 5(3): 321-336.
Sobota I., Lankauf K.R., 2010. Recession of Kaffioyra region glaciers, Oscar II Land, Svalbard. Bulletin of Geography, 3: 27-45.